Bir ABD destroyeri, Başkan Donald Trump’ın ilan ettiği ablukanın yürürlüğe girmesinden bir gün sonra, İran’dan ayrılmaya çalışan iki petrol tankerini durdurdu. İsminin açıklanmasını istemeyen bir ABD’li yetkilinin Reuters’a verdiği bilgiye göre, salı günü gerçekleşen müdahalede gemilere geri dönmeleri talimatı verildi.
Yetkili, tankerlerin Umman Körfezi’ndeki Çabahar Limanı’ndan ayrıldığını ve savaş gemisi tarafından telsizle uyarıldığını aktardı. Gemilere ek bir uyarı yapılıp yapılmadığı ise netlik kazanmadı.
Bu gelişme, Trump yönetiminin İran’a yönelik başlattığı ablukanın ilk uygulama oldu. Abluka, İran’ın dünya petrolünün yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı üzerindeki fiili kontrolünü sonlandırmaya zorlamayı hedefliyor.
Trump, 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in başlattığı savaşın sona ermesi için İran’ın Amerikan şartlarını kabul etmesini ve boğazı yeniden uluslararası geçişe açmasını istiyor. ABD Başkanı, bu şartların kısa süre önce ilan edilen ve gelecek hafta sona erecek ateşkesin de bir parçası olduğunu ifade ediyor.
Uzmanlar ise ablukanın etkinliği konusunda temkinli. Noam Raydan, gemi takip verilerinin bir tankerin geri döndüğünü gösterdiğini ancak İran petrolü taşıyan birçok geminin izlerini gizlediğini belirterek, “Henüz ne kadar etkili olduğunu bilmiyoruz, daha ikinci gündeyiz” değerlendirmesinde bulundu.
ABD’li yetkili, durdurulan iki tankerin, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı tarafından daha önce açıklanan ve geri dönme talimatına uyan altı ticari gemi arasında yer aldığını söyledi. Komutanlık, ablukanın pazartesi günü Washington saatiyle 10.00’da yürürlüğe girmesinden bu yana hiçbir geminin hattı geçemediğini duyurdu.
ABD ordusuna göre abluka, 10 binden fazla asker, bir düzineden fazla savaş gemisi ve çok sayıda hava aracını kapsayan geniş çaplı bir operasyon niteliği taşıyor. Washington, İran’la bağlantısı olmayan gemiler için Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer serbestisini desteklemeye devam edeceğini belirtiyor.
Abluka kararı, hafta sonu yapılan ve savaşı sona erdirmeyi amaçlayan görüşmelerin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından alındı. Gelişmelerin etkisiyle petrol fiyatları kısa süreliğine varil başına 100 doların üzerine çıktı, ancak yeni müzakere umutlarıyla salı günü geriledi.
Uzmanlara göre abluka başarılı olursa, İran’ın müzakerelerdeki en önemli kozlarından biri ortadan kalkabilir ve boğaz yeniden küresel ticarete açılabilir. Ancak aynı uzmanlar, ablukanın fiilen bir savaş eylemi anlamına geldiğini ve uzun süreli, yüksek maliyetli bir askeri angajman gerektirdiğini vurguluyor.
Bu durumun Tahran’dan yeni misillemeleri tetikleyebileceği ve halihazırda kırılgan olan ateşkesi daha da zorlayabileceği belirtiliyor. İran’ın deniz taşımacılığına yönelik tehditlerinin küresel petrol fiyatlarını yaklaşık yüzde 50 artırdığı, çatışmalarda ise yaklaşık 5 bin kişinin hayatını kaybettiği ifade ediliyor.
ABD’nin yoğun hava saldırılarının İran’ın askeri kapasitesini önemli ölçüde zayıflattığı belirtilirken, analistler Tahran yönetiminin daha sert bir siyasi çizgiye yöneldiğini ve yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoklarını koruduğunu değerlendiriyor. Uzmanlar, ablukanın uzun sürmesi halinde İran’ın, ABD güçlerine ev sahipliği yapan Körfez ülkeleri ve ticari gemileri hedef alabileceği uyarısında bulunuyor.Kaynak: Reuters
